Tanıma ve Ayırma
Hurda Terimleri Sözlüğü: Kantarda Duyduğunuz Kelimelerin Anlamı
Kırkambar, fire, tonajlı, araiş, DKP, ekstra, soyma… Hurda alım satımında kullanılan terimlerin ne anlama geldiğini tek sayfada topladık.
Hurda alım satımının kendi dili var. Kantarda ya da telefonda duyduğunuz bir kelimenin ne anlama geldiğini bilmemek, çoğu zaman fiyatı sorgulayamamak demek. Bu sayfayı tam da bunun için hazırladık: sektörde günlük kullandığımız terimlerin sade karşılıkları.
Genel işlem terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Dara | Aracın veya kabın boş ağırlığı. |
| Brüt | Yüklü haldeki toplam ağırlık. |
| Net | Brütten dara düşülmüş, ödemeye esas ağırlık. |
| Fire | Metal olmayan ağırlık: nem, yağ, toprak, boya, plastik, izolasyon, oksit. |
| Tasnif | Hurdanın cinsine ve sınıfına göre ayrılması. |
| Kırkambar | Tasnif edilmemiş, cinsleri karışık parti. |
| Tonajlı | Belirli miktarın üzerindeki teslimatlara uygulanan ayrı fiyatlandırma. |
| Perakende | Tesise getirilen küçük partiler için liste fiyatı üzerinden alım. |
| Yerinden alım | Adresten yükleme ve nakliyenin alıcı tarafından üstlenilmesi. |
| Kantar fişi | Dara, brüt ve net ağırlığı gösteren tartım kaydı. |
| Müstahsil makbuzu | Alım işleminin mali belgesi. |
| LME | Londra Metal Borsası; demir dışı metallerin dünya fiyatının referansı. |
Demir ve çelik terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| DKP | Derin çekme kalitesinde ince, temiz sac hurdası. |
| Ekstra | Kalın kesitli, temiz, boyu kısaltılmış çelik hurda. |
| Hurda demir | Karışık, paslı, kalınlığı değişken genel demir hurdası. |
| Döküm / pik | Dökme demir; kırılgan, kesiti gri ve taneli. |
| Talaş | Torna ve frezeden çıkan metal kıymık. |
| Motor hurdası | Sargısı sökülmemiş elektrik motoru. |
| Trafo hurdası | Sargı ve nüvenin birlikte olduğu transformatör. |
| Galvaniz | Çinko kaplı sac; mıknatıs çeker, kaplama fire hesabına girer. |
Bakır ve kablo terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Soyma bakır | İzolasyonu mekanik olarak açılmış, parlak, temiz bakır. |
| Lama bakır | Pano ve bara olarak kullanılan yassı bakır çubuk. |
| Bobin / sargı bakır | Motor ve trafo sargısından çıkan emaye kaplı bakır tel. |
| Kalaylı bakır | Yüzeyi kalayla kaplanmış bakır; kalay ağırlığı hesaba girer. |
| Yanık bakır | İzolasyonu yakılarak açılmış bakır; karbon kalıntısı sebebiyle daha düşük değerli. |
| Verim | Kablonun toplam ağırlığının yüzde kaçının bakır olduğu. |
| TTR | Bükülgen tesisat kablosu. |
| Antigron | Nemli ortamlara uygun, dış kılıflı tesisat kablosu. |
| Granül | Kırma yöntemiyle plastikten ayrılmış tanecik halindeki bakır. |
Kablo verimi hesabının ayrıntısını bakır kablodan ne kadar bakır çıkar yazımızda ayrıca anlattık.
Demir dışı metal terimleri
| Terim | Anlamı |
|---|---|
| Demir dışı | Mıknatıs çekmeyen metaller: bakır, alüminyum, pirinç, kurşun, çinko. |
| Araiş | Yumuşak, ince, elle bükülebilen alüminyum sac ve kap-kacak. |
| Sert alüminyum | Makine parçası ve sanayi profili gibi rijit alüminyum. |
| Zamak | Çinko esaslı döküm alaşımı; pirinçle karıştırılır, çok daha düşük değerlidir. |
| Fosfor bronz | Kalay ve fosfor içeren bronz; burç ve yaylık parçalarda kullanılır. |
| Sarı (MS) | Sarı pirinç için kullanılan piyasa adı; pirinç, bakır ve çinko alaşımıdır. |
| 304 / 316 / 430 | Paslanmaz çelik kaliteleri; nikel ve molibden içeriğine göre ayrılır. |
| Nikel anot | Kaplama tesislerinde kullanılan nikel plaka; paslanmazın üzerinde değerlenir. |
| XRF | Malzemeye zarar vermeden alaşım bileşimini ölçen el tipi analiz cihazı. |
| Külçe | Ergitilip kalıba dökülmüş metal blok. |
Bu terimler fiyatı nasıl etkiliyor?
Sözlükteki neredeyse her terim, dolaylı olarak kilogram fiyatına bağlanıyor. Kırkambar duyduysanız partiniz tasnif edilmemiş demektir ve ayrım yapmak fiyatı yukarı çeker. Fire duyduysanız tartıdaki ağırlığın bir kısmı metal değildir. Tonajlı duyduysanız miktarınız farklı bir fiyatlandırmaya girmiştir.
Aynı mantık hurdanın türü için de geçerli: geri dönüşüm sektöründe her metalin ayrı bir karşılığı vardır. Örneğin piyasada "sarı" dediğimiz pirinç hurdaları, bakır ve çinko alaşımı olduğu için sarı hurda fiyatları bakıra yakın seyreder. Temiz ve tasnifli sarı hurdalarının kilogram değeri; boya, plastik ya da lehim kalıntısı taşıyanlara göre her zaman daha yüksek olur ve alımda öncelikli tercih edilir. Kısacası aynı metal bile olsa, hurda fiyatı büyük ölçüde temizliğe ve doğru sınıflandırmaya bağlıdır.
Fiyatların nasıl belirlendiğini ve neyin fiyatı düşürdüğünü fiyat listesi sayfamızın alt bölümünde ayrıntılı anlattık. Sınıflandırmanın ayrıntısı için DKP nedir, demir hurda sınıfları yazısına da bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Araiş hurda ne demek?
Araiş, yumuşak ve ince alüminyumdan yapılmış, elle bükülebilen sac ve kap-kacak hurdasına verilen piyasa adıdır. Tencere, tepsi, ince alüminyum profil ve levha artıkları bu gruba girer. Sert alüminyumdan (makine parçası, sanayi profili) ayrı fiyatlanır; araiş yumuşak olduğu için genelde bir tık daha düşük değerlenir. Kantarda "araiş mi, sert mi" diye sorulmasının sebebi budur.
Fire ile fire oranı aynı şey mi?
Fire, ergitmede veya işlemede kaybolan, metal olmayan ağırlıktır: nem, yağ, toprak, boya, izolasyon, oksit tabakası. Fire oranı ise bunun yüzde olarak ifadesi. Yüzde 5 fire, tarttığınız 100 kilogramın 5 kilogramının metal olmadığı anlamına gelir.
Kantar fişi ile müstahsil makbuzu aynı belge mi?
Hayır. Kantar fişi tartımın kaydıdır: dara, brüt ve net ağırlığı gösterir. Müstahsil makbuzu ise alım işleminin mali belgesidir. Tartım sonrası ikisini de talep etmeniz, ileride bir anlaşmazlık olursa elinizi güçlendirir.
Tonajlı fiyat ne demek?
Belirli bir miktarın üzerindeki teslimatlara uygulanan farklı fiyatlandırmadır. Yüksek miktarda tek seferde alım, nakliye ve işleme maliyetini kilogram başına düşürdüğü için bu partilerde daha yüksek fiyat verilebilir.
Dara ne demek?
Aracın veya kabın boş ağırlığıdır. Yüklü tartımdan (brüt) dara düşülünce net hurda ağırlığı çıkar. Kantar fişinde bu üç rakamın da yazılı olması gerekir.