Tanıma ve Ayırma
Zamak Nedir? Hurda Zamak ile Çinko ve Alüminyumu Ayırt Etme
Zamak, çinko esaslı bir döküm alaşımıdır; kapı kolu, fermuar ve otomotiv parçalarının çoğu zamaktır. Çinko levhadan ve alüminyumdan nasıl ayırt edildiğini anlatıyoruz.
Kapı kolu, fermuar, oyuncak, elektrikli süpürge gövdesi, musluk aksamı… Bunların büyük kısmı zamak denilen bir alaşımdan üretilir. Peki zamak tam olarak nedir, neden ayrı bir hurda kalemi olarak fiyatlanır ve elinizdeki parçanın zamak olduğunu nasıl anlarsınız?
Zamak nedir?
Zamak, çinko esaslı bir döküm alaşımıdır. İçinde çinkonun yanında alüminyum, bakır ve az miktarda magnezyum bulunur. Bu karışım, saf çinkonun tek başına uygun olmadığı ince ve karmaşık döküm işlerini mümkün kılar: akışkanlığı yüksektir, kalıbı düzgün doldurur ve boyut kararlılığı iyidir.
Bu yüzden zamak, seri üretilen küçük ve orta boy parçaların ana malzemesidir. Bir parçayı elinize aldığınızda “metal ama çelik kadar sert değil, alüminyumdan ağırsa” büyük olasılıkla zamaktır.
Zamak hangi ürünlerde karşınıza çıkar?
- Kapı ve pencere aksamı: Kol, menteşe kapağı, kilit gövdesi, rozet.
- Banyo armatürleri: Musluk gövdesi, duş başlığı parçaları, krom kaplı aksam.
- Otomotiv: İç aksam parçaları, süs çıtaları, kilit mekanizmaları.
- Elektrikli ev aletleri: Süpürge gövdesi, küçük motor dişli kutuları.
- Günlük eşya: Fermuar, toka, oyuncak, dekoratif döküm parçalar.
Zamak, çinko ve alüminyum: üçünü ayırt etme
Sahada en çok karışan üçlü budur. Şu tablo hızlı ayrım için yeterli:
| Ölçüt | Zamak | Çinko levha | Alüminyum |
|---|---|---|---|
| Ağırlık hissi | Ağır | Orta-ağır | Hafif |
| Biçim | Döküm parça, kalıp izli | İnce levha, bükülebilir | Profil, tel, sac, jant |
| Yüzey | Sıkça boyalı/kaplı | Mat gri, oksitli | Parlak, açık gri |
| Sertlik | Sert, kırılgan olabilir | Yumuşak, bükülür | Yumuşak, kolay bükülür |
| Tipik kaynak | Kapı kolu, armatür | Çatı, oluk, yağmur inişi | Doğrama, jant, radyatör |
Zamak neden ayrı fiyatlanır?
Çünkü zamak, saf çinkodan farklı bir alaşımdır ve içindeki alüminyum ile bakır oranı değerini değiştirir. Karışık sarı hurdanın içine atıldığında iki taraf da zarar eder: zamak kendi sınıfından işlem görmez, karışıma girdiği parti de yabancı metal içerdiği için fire verir.
Ayrı toplandığında ise zamak kendi kaleminden, gerçek içeriğine göre değerlenir. Bu yüzden armatür ve kapı kolu gibi parçaları söküm sırasında ayrı kovaya atmak, sahada en kolay uygulanan ve en görünür kazanç sağlayan alışkanlıktır.
Teslimden önce ne yapmalısınız?
- Krom kaplı ve boyalı parçaları bir arada, kaplamasız olanları ayrı tutun.
- İçinde demir yay, vida veya çelik mil kalan parçaları ayıklayın.
- Plastik ve kauçuk aksamı sökün; bunlar tartıya girerse fire olur.
- Çinko levhayı zamaktan ayrı çuvala koyun — ikisi aynı torba içinde karışmasın.
Çinko ve kurşun kalemlerinin genel mantığını kurşun ve çinko hurda alımı sayfamızda, galvaniz kaplamanın fire etkisini ise galvaniz hurda neden ucuz yazımızda anlattık. Güncel kilo fiyatları için fiyat listesine bakın.
Sık Sorulan Sorular
Zamak nedir, neden bu isim kullanılıyor?
Zamak, çinko esaslı bir döküm alaşımıdır; içinde çinkonun yanında alüminyum, bakır ve magnezyum bulunur. İsim, eski bir ticari markanın halk arasında yerleşmiş halidir. Sanayide “çinko alaşımı döküm” olarak da geçer; kapı kolu, fermuar, oyuncak parçası, elektrikli süpürge gövdesi gibi ürünlerin çoğu zamaktır.
Zamak ile alüminyumu nasıl ayırt ederim?
Ağırlık en hızlı ayrımdır: zamak alüminyumdan belirgin biçimde ağırdır, aynı büyüklükteki iki parçayı elinize aldığınızda fark net hissedilir. İkinci ipucu yüzeydir; zamak döküm parçaları genelde kalıp izli, köşeleri yumuşak ve genelde boyalı ya da kaplamalıdır. Emin olamadığınızda tesisimizde analizle doğruluyoruz.
Zamak ile çinko levha aynı şey mi?
Değil. Çinko levha, çatı ve oluk işlerinde kullanılan haddelenmiş çinkodur; zamak ise kalıba dökülerek şekil verilmiş bir alaşımdır. İkisinin içeriği ve hurda değeri farklıdır. Çatıdan sökülen ince, bükülebilir levhalar çinko; kalın ve sert döküm parçalar genelde zamaktır.
Boyalı veya krom kaplı zamak parça alınır mı?
Alınır. Kapı kolu, musluk aksamı ve benzeri parçalar çoğu zaman krom kaplı ya da boyalıdır. Kaplama ve boya bir miktar fire yaratır ama parçayı değersiz yapmaz. Kaplamanın kalın olduğu partilerde fire payı daha yüksek tutulur.
Zamak neden ayrı bir kalem olarak fiyatlanıyor?
Çünkü zamak, saf çinkodan farklı bir alaşımdır ve içindeki alüminyum ile bakır oranı değerini değiştirir. Karışık sarı hurda içine atıldığında hem zamak hem diğer metaller değer kaybeder. Ayrı toplandığında ise kendi sınıfından, daha doğru bir fiyatla değerlenir.